120 godina od rođenja Vase Čubrilovića

120 godina od rođenja Vase Čubrilovića

Narodna biblioteka Gradiška Vas poziva da u četvrtak, 27.04.2017. godine sa početkom u 12:30 časova prisustvujete obilježavanju 120 godina od rođenja Vase Čubrilovića.

Program:
Prof. Radana Vila Stanišljević - Riječ o Vasi Čubriloviću
Mali bibliotekari - OŠ Vasa Čubrilović (recitacije)
Danijela Brajić - Legat Čubrilović i Lokalna kulturna baština (Narodna biblioteka Gradiška)
Denarius Gradiška - Izložba

 

Ko je bio Vaso Čubrilović?

Dr Vaso Čubrilović (14. januar 1897, Bosanska Gradiška - 11. jun 1990, Beograd) je bio jedan od učesnika u Sarajevskom atenatu 1914, kasnije kasnije profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umjetnosti i direktor Balkanološkog instituta.

Život

Osnovnu školu i gimnaziju je pohađao u Sarajevu. Za vrijeme gimnazijskih dana upoznao se sa Danilom Ilićem, i postao član organizacije Mlada Bosna.

Bio je učesnik u Sarajevskom atentatu na prestolonasljednika Franca Ferdinanda 28. juna 1914. godine. Čubrilović je sebe smatrao Jugoslovenom tj. Srbohrvatom, za razliku od svog brata Veljka koji se smatrao Srbinom. Na pitanje predsednika suda, tokom Sarajevskog suđenja, šta to znači, odgovorio je:

„Znači da se ne priznajem samo Srbinom i da ne moram raditi samo za Srbiju, nego i za Hrvatsku.“

Zbog njegove maloljetnosti, sud ga je poštedio smrtne kazne i osudio na 16 godina teške tamnice, koju je izdržavao u Sarajevu. Poslije raspada Austro-Ugarske monarhije, krajem1918. oslobođen je i odlazi u Srbiju.

Po završetku rata, diplomirao, a kasnije i doktorirao istoriju na Beogradskom univerzitetu. Do početka Drugog svjetskog rata radio je kao profesor na Filozofskom fakultetu u Beogradu od 1930. godine. Na tom mjestu, sa kraćim prekidima za vrijeme rata, ostao je punih 40 godina.

7. marta 1937. objavio je zloglasni memorandum „Istjerivanje Arnauta“ kojim vladi Milana Stojadinovića predlaže razne mjere za etničko čišćenje Albanaca sa teritorija Kraljevine Jugoslavije, koje uključuju stvaranje masovne psihoze, podjelu oružja kolonistima, slanje naoružanih četnika, državnu represiju, hapšenja, gonjenje na kuluk, ukidanje dozvola za radnje, istjerivanje iz službe, sječu šuma, krčenje grobalja, paljenje naselja i tome slično.

Po izbijanju drugog svjetskog rata, odnosno okupacije Jugoslavije, počeo je da propovjeda antinjemačku propagandu, odbio da prihvati mjesto na Beogradskom univerzitetu za vrijeme okupacije, pa je zato uhapšen i odveden u koncentracioni logor Banjicu. Pušten je krajem 1943. godine i ostao je u Beogradu.

Neposredno po oslobođenju Beograda, Čubrilović je 3. novembra 1944. predstavio novim vlastima svoj novi projekat pod nazivom "Manjinski problem u novoj Jugoslaviji", ovoga puta predlažući iseljenje svih neslovenskih manjina. Čubrilović vojnom i državnom vrhu predlaže ekspatrijaciju nekoliko miliona ljudi, što bi, prema njemu, riješilo problem manjina u Jugoslaviji. On smatra da Demokratska Federativna Jugoslavija može imati mir i prosperitet samo onda, ako bude etnički čista, i ako rješenjem manjinskog pitanja "jednom za uvijek" ukloni uzroke trvenjima između sebe i susjednih država. Čubrilović smatra da su se sve manjinske grupe u Jugoslaviji (Nemci, Mađari, Albanci, Italijani, Rumuni) same odrekle svojih građanskih prava istupajući "otvoreno neprijateljski prema državi u kojoj žive", zbog čega ih treba "ukloniti iz naše države, jer su to i zaslužili".

Po formiranju prve privremene vlade DFJ, kao ugledni naučnik, zauzeo je mjesto ministra poljoprivrede (1945). Prestao je biti član Zemljoradničke stranke i prihvatio je liniju NKOJ-a i postao član KP Jugoslavije krajem 1945. godine.

Po oslobođenju Beograda, Vaso Čubrilović je postao dekan Filozofskog fakulteta umjesto akademika Veselina Čajkanovića, kome je Sud časti grada Beograda oduzeo tu funkciju jer je tokom rata obavljao dužnost dekana Filozofskog fakulteta što se smatralo za kolaboraciju sa okupatorom.

Takođe je bio i član Komisije za obnovu Univerziteta i komesar za Filozofski fakultet.

Po formiranju Vlade FNRJ, Vaso Čubrilović je bio ministar poljoprivrede (1945-1946) i ministar šumarstva (1946-1950)

Osnivač je Balkanološkog instituta u Beogradu 1970. i bio je redovni predavač na katedri Istorije Jugoslavije, zajedno sa njenim osnivačem dr Jovanom Marjanovićem.

Dobitnik je Oktobarske nagrade i Sedmojulske nagrade.

Djela

Autor je više naučnih radova iz domaće istoriografije, od kojih su najznačajniji:

Bosanski ustanak 1875-1878, Srpska kraljevska akademija nauka 1930 LXXXIII; Sarajevo, 1962.
Bosanski Frajkori u Austro-turskom ratu 1788-1791, Bratstvo,1933.
Porijeklo muslimanskog plemstva u Bosni i Hercegovini, Jugoslovenski istorijski časopis, Beograd 1935. br.1-4.
Istjerivanje Albanaca, Beograd, 1937.
Prvi srpski ustanak i bosanski Srbi, Beograd, 1939.
Politička prošlost Hrvata, Beograd, 1940.
Manjinski problem u novoj Jugoslaviji, Beograd, 1944.
Istorija političke misli u Srbiji 19. veka, Beograd 1956; Sarajevo, 1960.
Terminologija plemenskog društva u Crnoj Gori, Beograd 1956.
Odabrani istorijski radovi, Beograd, 1966.
Srpska pravoslavna crkva pod Turcima od XV do XIX veka, Beograd, 1967.

 

Preporučujemo

Komentari