Branko Čubrilović

Branko Čubrilović, iz poznate gradiške porodice Čubrilovića, ostao je donekle u sjenci svoje poznatije braće : Veljka i Vase Čubrilovića. Međutim, njegov doprinos politici, publicistici u sportu, u vremenu u kom je živio, nije beznačajan.

Rođen je u Gradišci ( tada Bosanskoj Gradišci ) 1894. godine, u kojoj 1905. godine završava Srpsku osnovnu konfesionalnu školu. Poslije rane smrti svojih roditelja i završene osnovne škole, Branko odlazi u Tuzlu, gdje iste godine počinje učiteljevanje njegov stariji brat Veljko. U jesen te godine Branko u Tuzli upisuje gimnazijsko školovanje. Od tada pa do završetka gimnazije 1913. godine, ostaje vezan za Tuzlu, a u toku ljetnog i zimskog raspusta dolazio je u Gradišku očevom ujaku, djedu Vasi Vidoviću, te je ponekad posjećivao u Krupu na Vrbasu – selo Ledenice, gdje je Živjela očeva bliža rodbina, pa i u Bosansku Dubicu, gdje mu je živjela sestra Lepa.

Branko Čubrilović bio je odličan učenik, sportski građen i dobar sportista. Ubrzo postao član Sokolskog društva u kome je imao znatnu ulogu, a 1912. godine bio je i učesnik sleta sokolskih drustava u Pragu. Pored aktivnosti u Sokolu, učestvovao je i na raznim sportskim takmičenjima u Tuzli i okolini, a naročito se isticao u plivanju i skokovima u vodu sa većih visina.

Branko Čubrilović se uključuje i u razne druge đačke aktivnosti, pa i štrajkove, čiji je povod često bio različit. Ali, kada je osnovan Đački literarni klub, on se u njega odmah uključuje, iskazujući svoj buntovni duh. Osnivanjem nacionalnih društava, posebno kada je osnovana prva organizacija Srba đaka, Knjižnica, Branko postaje njen član. Bio je član i još nekih organizacija i društava osnovanih u Tuzli. Ubrzo su ova društva i ogranizacije poslije srpskih prešla na opštejugoslovensku orijentaciju.

Posljije završetka gimnazije, Branko Čubrilović se upisuje na studije medicine na Univerzitetu u Beču. Nakon kraćih studija na ovom univerzizetu, prelazi na univerzitet u Grac i nastavlja započete studije. Za studiranje dobio je stipendiju od SPKD Prosvjeta 600, i od opstine Gradiška 300 kruna. U Gracu se upoznaje sa ostalim studentima iz Bosne i sa njima osniva tajnu organizaciju Šumadija , preko koje su delovali protiv Austrougarske.

Posljije Sarajevskog antentata, nakon hapšenja njegovih učesnika, pokrenuto je hapšenje pripadnika srpskog nacionalnog pokretam među kojima je bilo dosta članova Mlade Bosne . Tada je uhapšen u Dubici i Branko Čubrilović. Suđenje uhapšenim, poznato kao Veleizdajnički poces, počelo je u Banjaluci u avgustu 1915, a završilo se u aprilu 1916. godine. Sudilo se grupi od 156 uhapšenih, a Branko je bio osuđen na 14 godina zatvora.

Nakon završetka rata Branko nastavlja započete studije u Pragu. Posljije završekta studija dolazi u Banjaluku i zapošljava se u struci. Međutim, njegovo djelovanje je znatno šire od ljekarskih poslova. Počeo se baviti politikom kao tadašnji pripadnik Zemljoradničke stranke, te postaje njen član za područje Bosanske Krajine.

Na području rata, 6. aprila 1941. godine, Branko Čubrilović se nalazio u Banjaluci. Čim je saznao za početak rata, putuje sa porodicom avionom sa vojnog aerodroma blizu Rovina kod Gradiške u Beograd. Uspio se prebaciti do Beograda istog dana. Prvi pogled na Beograd, kako piše u svojoj knjizi zapisi iz mućine, bio je zastrašujući. Usljed stalnih njemačkih bombardovanja toga dana, Branko piše : „ I otvorila se pred nama slika ogromnih plamenova koji ližu nebo i žare okolicu. Gori Beograd...“ .

Kralj i Vlada su već bili izašli iz Beograda pa je i on sa porodicom krenuo da ih stigne. Vladi se pridružuje u Užicu, a kralj i Vrhovna komanda su bili u Han Pijesku. Vlada je iz Užica stigla na Pale, odatle u Nikšić, te preko ratnih zona Makedonije i Grčke u Egipat i Jerusalim... Na kraju stiže u London, gdje se kralj već nalazio. Na samom početku neki članovi napuštaju vladu, a ona se popunjava drugim licima iste nacionalnosti. Vijesti koje su stizale iz zemlje bile su sve nepovoljnije, a 15. aprila, došlo je od kraćeg mira – praktično kapitulacije.

U toku rata Vlada u Izbjeglistvu najčešće je zasjedala u Londonu, a u Londonu se nalazio kralj. O događajima od početka do završetka rata Branko Čubrilović pise vrlo iscrpno u pomenutoj knjizi na preko 250 stranicam objavljenoj u Sarajevu 1946. godine. On opisuje rad Vlade od odlaska iz Beograda do završetka rata, Isnoseći niz činjenica o njenom radu, smjenama u Vladi, neslozi koja je u njoj vladala, njen odnos prema događajima u zemlji i tome slično. U knjizi se takođe opisuju odnosi velikih sila : Engleske , Amerike i Sovjetskog Saveza prema događajima u Jugoslaviji i njihovi stavovi prema budućem uređenju Jugoslavije.

Pored događaja iz ratnog vremena, u knjizi se nalazi više pasaža koji imaju literarnoumjetničku vrijednost u kojima se opisuju susreti sa ljudima i predjelima kroz koje je putovao idući u izbjeglištvo, te gradovima – naročito Jerusalimu – u kojima se zadržavao.

U februaru 1945. godine Branko Čubrilović se vraća u otadžbinu. Posljije rata biran je za narodnog poslanika i člana Prezidijuma Skupštine Narodne Republike Bosne i Hercegovine. Nakon izvjesnog vremena penzioniše se i odlazi za upravnika Banje u Tesliću, a zatim kao penzioner u Beograd.

U Beogradu se, koristeći svoj afinitet prema pisanju, intezivno bavi publicistikom. On se publicistikom bavio i između dva rata objavljujući priloge u novinama i časopisu Razvitak, koji je izlazio u Banjaluci, a poslije rata, pored već pominjane knjige, objavio je više priloga o Vasi Pelagiću, monografiju Petar Kočić i njegovo delo, te sarađuje i uređuje više novina i časopisa : Tehnički pokret, Selo i dr. Iza njega je ostalo neobjavljenih – u rukopisu preko 1.000 stranica sa tematikom sela.

Branko Čubrilović je umro u Beogradu 1962. godine , ostavljajući iza sebe neizbrisiv trag svog vremena u revolucionarnom djelovanju, politici, publicistici i sportu – posebno Srpskom sokolu.